Busetnad og stadnamn i Hedalen – del 3

I hovudfagsoppgåva Hedalens gardshistorie frå 1940 går cand. philol. Harald Dokkehaug grundig inn i kva stadnamn og arkeologiske funn kan seie om den eldste busetnaden i Hedalen. Han slår fast at direkte historiske kjelder manglar for dei tidlegaste periodane, og at stadnamna derfor er den viktigaste nøkkelen til å forstå bygda si eldste historie.

• Les del 1 og del 2.

Kristendommen sette spor i namna

Dokkehaug viser til at mange av dei eldste gardsnamna byggjer på gamle norske personnamn og tilnamn. Samstundes peikar han på at namn som Jon og Klemet truleg ikkje kom i bruk før etter kristninga, kanskje fyrst etter 1200.

Namn som Hans og Bertil er endå yngre, og Bertil vart nytta som døypenamn i Noreg først på 1300-talet. Dette tyder på at utviklinga av gardsnamna har gått føre seg over fleire hundreår.

Garddeling i mellomalderen

Ifølgje Dokkehaug er det truleg garddelingar i dei første hundreåra etter kristninga som ligg bak namn som Flaten og Nordby, og noko seinare Melgard og Stugarden.

Sukke blir rekna som den eldste garden nord for Grøv, men Flaten og Nordby vart tidleg sjølvstendige bruk. Det er mogleg at Nordby er nesten like gammal som Sukke, men dette er uvisst.

Frå Sukke til nye bruk

Dokkehaug meiner Flaten og Nordby kan ha blitt delte ut frå Sukke. Seinare skal det også ha kome ein gard mellom Sukke og Flaten, Melgard – namnet peikar direkte på plasseringa som «mellomgarden».

Stugarden kan òg ha høyrt til Sukke og blitt delt frå på om lag same tid som Melgard. Bruken av namneleddet gard i staden for by tyder på at delinga skjedde i sein gammalnorsk tid (ca. 1100–1350).

Eit nytt jordstykke får namn

Garden Jordet skil seg ut som ein langt yngre gard. Namnet viser til at området tidlegare heitte Stugardsjordet, noko som peikar rett på opphavet som eit jordstykke under Stugarden.

Slik gir stadnamna eit sjeldan innblikk i korleis landskapet og busetnaden i Hedalen har utvikla seg steg for steg gjennom historia.

Denne artikkelserien byggjer på eit serprent av Tidsskrift for Valdres Historielag frå 1942. Tittelen er Litt om busetnaden og stadnamna i Hedalen. Teksten i serprentet er henta frå den handskrivne hovudoppgåva Harald Dokkeaug leverte i 1941. Hedalen.no har omarbeidd teksten til ein artikkel med deloverskrifter.