Ørnebergmann

Ei gammal førteljing ifrå Hedal’n

Av signaturen H. D. (Harald Dokkehaug) i «Valdres” 23.11.1935.

Her har han førsøkt å skrive på hedalsdialekt. I et etterord redegjør han for utfordringene med å nedtegne dialekt i skrift.

Denne historia er også nevnt i bygdeboka, Gard og bygd i Sør-Aurdal, b. D, s. 174.

I gamle daga va det ein liten plass i nørre Hedaln som eitte Arnehaug. Nå e de lenge sea de bodde følk der, men det fins ennå merker ette laftesteina. Plassnamnet skriv se vel ifrå namnet på han sombygde opp plassen på fyssten.

På Arnehaug bodde de eingong ein mann som eitte Arne. Det va fattigsle me’n, før’an hadde ein tong fameli og måtte arbeide mykjkjy på høspensgarden, Grøvsdokka. Ein vinter de vart særle sein vår, fekk’en itte att såkønn.

Så va det inga a’an rå ell å ta dei spareskillinga han hadde og kjøpe se kønn så’n fekk sådd te åkerlappa sine. Nå bodde det ein mann i Flaten som eitte Per. De va ein fæl fant, før de fins mange rare førteljinger ette den kar’n. Te denne Per’n gjekk Arnehaugmann og ba’n kjøpe me se kønn åt’n ifrå Branes, før ‘an Per sku te Branes håkke som va. Jau da, han lovdes te å gjera de.

Men da’n kom att ifrå Branes-ferda si hadd’n itte kjøft kønn åt Arnehaug-mann slikk talen va, og han vilde itte eingong gje tebars att pæenga han hadde fått me se. Arnehaug-mann kan du skjøne vart reint mismodig, og han både gret og ba før å få att pæenga sine. Men han Per vart berre sint og førplikta se på at’n hadde itte fått me se ein eineste skilling. Arnehaug-mann prøvde å få ein a’nein te krevja Per før se, men de hell nytta itte; han berre svara me grov kjeft.

Så va det inga rå lenger. Itte hadd’n mat te neste vinter, itte hadd’n såkønn og itte hadd’n pæeng, så de kunne itte elendigere bli. Og de skjønte’n nok sjøl me, før ein vakker dag tok’en ein tåmmstubb og gjekk nordover skogen me, og borte vart’n.

Nokkon daga ette fann dei’n; han hadde hengt se i ei furu nordpå Ørneberge. At’n hadde gått så langt føre’n gjorde ende på se, va vøl defør at’n gjenne vilde sjå heimatt enda ein gong me’n levde.

Ette den-ti si følk at de spøker på Kaputåsen heiån gongen, og dei meiner at de e’n Arne ifrå Arnehaug som går att ette se. Og så talar dei om Ørnebergmann.

*

Jeg har forsøksvis nedskrevet denne fortelling på dialekten i Hedalen.

Å skrive dialekt fonetisk riktig er imidlertid ugjørlig med det almindelige alfabet, for det trenges langt flere lydtegn. Et ord som mykjkjy er ikke riktig transkribert, men det er ugjørlig å komme det nærmere enn ved å skrive kj to ganger. Ordet er altså helt forskjellig fra landsmål mykje.

Mange ord uttales på samme måte som i almindelig riksmål. En del av disse har jeg derfor skrevet som vanlig. Å skrive å som konjunksjon istedenfor og finner jeg lite formålstjenlig.

De største vanskeligheter ligger i vokalene. For det har jeg skrevet de, som ikke er bra, men dæ er enda verre, da det er den åpne greske lyd vi har. Pæeng (penger) er også vanskelig, men jeg antar at det kan uttales noenlunde riktig på denne måte.

Men, som sagt, dette er bare et forsøk.